Georgian International Festival of Arts in Tbilisi GIFT In Honour of Michael Tumanishvili

გიორგი ჭკადუა

ჩემი პირველი ბლოგი მოსალმებით დავიწყე და საბოლოოც მსურს ამგვარად დავიწყო. გამარჯობა. უცნაურია. მოგესალმეთ, მაგრამ არცერთს გაგიგიათ ჩემი მოსალმება. არცერთმა იცით როგორი ხმა მაქვს. იქნებ საერთოდაც აგდებულად გესალმებით და ინტონაციით ტალახში განგგლავთ. რით განსხვავდება ჩემი ,,გამარჯობა’’ სხვა ყველა დაწერილი გამარჯობისგან? ქუჩაში რომ მოგესალმოთ გაგახსენდებათ ეს მოსალმება? არა. თქვენს გონებაში ის არცერთ უჯრედს არ შეატოკებს. სამყაროში, სადაც კონტაქტი ვირტუალურ სივრცეში წერილებით მყარდება, სიტყვა უფრო და უფრო მეტად კარგავს ინტონაციას, მიმართებას და კავშირს ადამიანებთან, იმ კავშირს, რომელიც მას რეალურ სამყაროში გამოთქმის დროს გააჩნია. რა თქმა უნდა, ეს წიგნებს არ ეხება, იქ, ხანდახან, რეალურ სამყაროზე უფრო გამოკვეთილადაც ისმის პერსონაჟების ფიქრებიც კი. ეს პროცესი დამატებითი მცვეთავი მექანიზმია სიტყვებისა, რომლებიც ჩვენს ეპოქამდე უკვე იმდენჯერ ითქვა, რომ ნებისმიერი წინადადება ,,რა თქმა უნდა’’-თი შეგვიძლია დავიწყოთ. ,,რა ვქნათ, როცა სიტყვები აღარ არის საკმარისი’’? – ჰკითხა ერთმა ადამიანმა მეორეს, ისინი დაფიქრდნენ, პასუხი მოიფიქრეს და მათ იცეკვეს.

მე, როგორც ყოვლად არაელასტიურ და მოუქნელ ადამიანს, ცეკვაზეც სიტყვებით მეფიქრება და უფრო მეტიც, სხვისი სიტყვებით მეფიქრება, ეს სიტყვები კი შოთა ჩანტლაძეს ეკუთვნის. როგორც ხვდებით ცეკვაზე ვაპირებ საუბარს, ამიტომ ახლაც ,,სიკვდილის როკვა ანუ სხეულის აგონია ანუ მიზეზი მოკვდინების’’დამეხმარება.

,,სხეული ძვალწვრილი,

სხეული არწივი,

თითები ყანწივით,

წარბები ამწევი

შუბლისა მაღლა.

სახეზე დაღლა,

ბეჭებში დახრა.

ბეჭები – მკერდიდან სითბოს არ გაშვება,

ბეჭები – სიცივე.’’

სცენაზე მდგარი სამი ქალი. ღამის პრიალა პერანგებით. თეთრი კანით. გამხდარი ლავიწებით. სვეტივით წვივებით. ისინი იხრებიან და უბრუნდებიან საწყისს. მათი მეწყვილე კაცები კი, ძირითადად ნახევრად შიშვლები, უერთდებიან ქალების გაჭიმულ და მოგრძო კუნთებს. ასე ბზრიალებდა ექვსი მსახიობი ქეროლინ კარლსონის ქორეოგრაფიულ ნამუშევარში. ეს დადგმა სხვა ყველასგან თავისი მიდგომით განსხვავდებოდა. ჩემი აზრით, იყო მომენტები, როდესაც მოძრაობები კონრეტულ სიტყვებს ნიშნავდა. ისინი იყენებდნენ სხეულის ენას და ხანდახან მუსიკაში გამოთქმულ სიტყვებს განასახირებედნენ ჟესტებით. ვგულისხმობ, რომ სულ რამდენიმე მომენტში მსახიობები ცდილობდნენ არა გამოხატვას მხოლოდ ემოციისა, რაც სიტყვის უკან იმალება, არამედ პირდაპირ სიტყვის თქმას სხეულით. თითქოს მაყურებელს ბოლომდე არ ენდნენ. თითქოს სიტყვები მაინც მნიშვნელობენ.

კიდევ ერთ ცეკვით მოყოლილ ამბავში ,,ზანზალაკები და ავგაროზში’’ ის სიტყვები, რომლებიც საჭიროდ ჩათვალეს, რომ აუცილებელი იყო შინაარსისთვის, პირდაპირ თქვეს მსახიობებმა, თანაც ქართულად. ეს ფაქტი, ჩემი აზრით, უფრო მეტად ამ სპექტაკლს მატებს რაიმეს, ვიდრე კარლსონის ქორეოგრაფიას აკლებს. აურელია ჩაპლინის ღვთაებრიობაზე უკვე ვისაუბრე წინა ბლოგში, ამიტომ ახლა ღვთაებრივიდან დაცემულზე გადავალ.

,, ფეხები ერთმანეთს ამტვრევენ, ტეხავენ,

ფეხების კუნთები სხლტებიან ფეხებიდან,

ეჯიბრებიან ერთმანეთს ფეხები,

ფეხები ერთმანეთს ბოროტად ეხებიან.

ხელები ერთმანეთს ებრძვიან ხმაურით.

მარჯვენა მარცხენას, მარცხენა მარჯვენას,

მარჯვენაც იმარჯვებს, მარცხენაც იმარჯვებს

მარჯვენაც მარცხდება, მარცხენაც მარცხდება,

მარჯვენაც არ ცხრება, არ ცხრება მარცხენაც,

თითქოს და სხეული ბოროტად როკავდეს.’’

როსიო მოლინას თითოეული დაცემა ცეკვის დროს იყო ისეთი, როგორიც  ნამდვილი ,,დაცემული ანგელოზისა’’ იქნებოდა. მისი სხეული როკავდა ორი საათის განმავლობაში და წამით არ შეჩერებულა კუნთების დაჭიმვა. ჩვენ ვნახეთ მუსიკის სხვადახვა ჟანრში ნაცეკვი ფლამენკო, ბლუზში როკვიდან როკში როკვამდე.

,, და ბოლოს:

სხეული ვეღარ უძლებს აგონიას

და ძარღვი ტვინის, ძარღვი სიცოცხლის,

ძარღვი მთავარი

წყდება.

ამით ყველაფერი წყდება,

სიცოცხლე წყდება,

სხეული კვდება

და მოსისხარი მტრები ერთმანეთის

ხელები, ფეხები, თვალები, სისხლის ატომები

მშვიდდებიან სამუდამოდ.

ვაი, შენ უბედურო ადამიანო!..’’

და ბოლოს, ,,დაცემული ანგელოზი’’ ვენერას დაბადებიდან იწყებს და დიონისურ, სხეულებრივ ვნებებში იძირება. ადამიანი, რომელიც სხეულით ცდილობს გამოხატოს ნაფიქრი და ნაგრძობი ერთდროულად, ქმნის სინთეზს სხეულისა და სულისა, ერთიანდება, ამიტომ ის არ შეიძლება იყოს ყალბი. მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალზე ჩვენ ვნახეთ დადგმები, რომლებიც იყო უცხო, მაგრამ ნამდვილი და თავიანთი სინამდვილით, სხუელებრივი გამოხატვით, ატომებრივი როკვით, ჩვენი სხეულებისთვის იყო ახლობელი. სანამ ცოცხლები ვართ, სანამ ძარღვი არ გაწყვეტილა და ხელები, ფეხები, თვალები, სისხლის ატომები სამუდამოდ არ დამშვიდებულან უნდა ვიომოთ საკუთარ სხეულთან. გარე სამყაროში ცხადი და მოხელთებადი სწორედ სხეულია და თუ მოახერხებ ის გააერთიანო ემოციასთან და ფიქრთან, მოახერხებ, ისინიც ცხადი გახადო სამყაროში. ჩემი აზრით, წლევანდელი ფესტივალის მთავარი მესიჯი სწორედ ეს იყო. მეტს ალბათ ვერაფერს გეტყვით, ისედაც სიტყვების უადგილობაზე ზედმეტად ბევრი ვილაპრაკე. დაგემშვიდობებოდით, მაგრამ, მოსალმებისა არ იყოს, არც ეს იქნება საკუთრივ ჩემი.

მარიამ სამუშია

ბერძენი ღმერთებიდან აქაურ, აწმყო თავგადასავლებამდე გონებამ თითქოს შეიხორცა შთაბეჭდილება, რომ ცეკვა მანიფესტაციაა თავისუფლების. სიცოცხლით აღელვების სიშმაგედ, მგზნებარე როკვად თუ ტანის მსუბუქ და უშფოთველ რწევად – მუსიკის ტემპს მიყოლილი მოძრაობა შეგრძნებათა გამამჟღავნებელ, გამათავისუფლებელ ხატად აღებეჭდა ცნობიერებას.

ამ ინტუიციით იწყება ბეკეტის პიესის სიბნელიდან სცენაზე ამოზიდულ მოცეკვავე სხეულებზე დაკვირვება. ეს ინტუიცია ეხლება ისევ, “May B-ის” ტრაგიკულობით უპირველეს შეძრწუნებასაც: ქორეოგრაფს სცენაზე ტერფებით მიუჭედავს თითქოს მსახიობები, იმდენად ზანტად, მძიმედ და ალბათ, სხეულის დიდი ტკივილითაც ითრევს ტანს დასი მუსიკის ტემპით. მოძრაობა იშვიათია, გამოზოგილი, უზარმაზარ შეყოვნებებად დაჩეხილი და ეს დუნე დინამიკა ნელ-ნელა ითარგმნება ფიქრად, რომ წარმოდგენა სულისშემხუთველ ამბავს თხზავს: სცენაზე დგომა-მისჯილი მსახიობების – სიცოცხლეში გარჩენილი ადამიანების ამბავს. ამ ფიქრის პასუხად თითქოს, პირველივე ეპიზოდში, დასიც წყვეტს ცეკვას, ტრიალდება მაყურებლისკენ და პიესის ერთადერთ სიტყვას ერთხმად წარმოთქვამს: “დასრულდა. ამოიწურა. თითქმის დამთავრდა. უნდა მორჩეს!”

ასეთი დასაწყისი აქვს May B-ის :  დასრულების სურვილის, თუ მუდარის მქონე.

კიდევ ერთი რამაა აქ, დასაწყისში, შესანიშნავი: წარმოდგენა მთლიანადაა დაცლილი დეკორაციისაგან, სივრცეც როგორღაც უფერულია და გამჭვირვალე. და თუ რამე ქმნის, მაინცდამაინც, დეკორაციას, ალბათ, კვლავ, სცენაზე მდგარი ათი სხეული: მსახიობებს თეთრი თიხით აქვთ ტანი მოთხვრილი და ნელი ცეკვისას სცენის ზედაპირს კვალად თიხისფერ ზოლებს ამჩნევენ. თითოეული ვექტორი ერთი, ცალკეული მოცეკვავის მოძრაობათა გრძელი ანაბეჭდია. მაგრამ დრო და დრო მსახიობთა თეთრი ტრაქეტორია, გამორჩეულ ფორმად რომ უნდა დამჩნეოდა სივრცეს, იმდენგვარად და იმდენჯერ გადაეწერება სცენას; იმდენნაირი მოძრაობის ანასახს დაიტყობს იატაკი, რომ საბოლოოდ, ნაკვალევთა ხშირი ქსელი სცენას ერთგვაროვან, თიხის თხელ სიბრტყედ გადაეკრობა. ამ თეთრ სიბრტყეზე, პოერსონაჟთა აღარც ერთი გზა გამორჩეული აღარაა. აღარც ერთი მოძრაობაა თავისთავადი, კერძო მნიშვნელობის მქონე. ამ გაერთგვაროვნებულ, კვალ-არეულ ატმოსფეროში გრძელდება წარმოდგენა და დეკორაციაც აღარც ერთხელ არ აღდგება დასაწყისის გარკვეულობით. მხოლოდ მაშინ, როცა შუბერტის მელოდია უეცარ მარშად გადაიქცევა, როცა აჩქარდებიან სხეულებიც, გაუხშირდებათ სუნთქვა და ხტომით, ვარდნით და ბრუნვით შეტოკდებიან სცენაზე – ამტვრიანდება იატაკი და კვალი სცენას თიხისფერ, უფორმო ნისლად დაეკიდება.

May B-ის სიმძიმით ნაგებ, მიზნით დაუსაზღვრელ სურათში, ყოველი ასეთი მარში მაყურებლის გამოსაცოცხლებელი სატყუარაა: მოცეკვავეთა მოძრაობის მუდმივი განმეორებადობა ქმნის რაიმეგვარი სიუჟეტის საბოლოოდ ხილვის ვნებას. ამიტომ, როცა განმეორებადობის ციკლი ირღვევა, იცვლება მუსიკის ტემპი და მსახიობებიც მზერას მოულოდნელი კუთხისაკენ მიმართავენ, ამბის მოხელთების სურვილით მაყურებლის მზერაც სცენას გაცხოველებით ეჭიდება. მსახიობები სადღაც მოლოდინით მიიწევენ, თითქოს უახლოვდებიან არსაიდან გაჩენილ სურვილს, თუმცა, ქორეოგრაფიული დეტერმინიზმი მოცეკვავეებს კვლავ აუცილებელ უმიზნობას უბრუნებს და იტყუებს ვნებისაგან დაცლილი ყოფის დამყოლ ბრუნვაში. ყოველი ასეთი შემთხვევისას სცენაზე მოძრავ პერსონაჟებს უჩვეულოდ უახლოვდება მაყურებელი. და რომელიღაც ჯერზე, მაშინ, მაგალითად, როცა მსახიობები კვლავ არსაიდან წვეული სიხარულით ტორტზე ანთებული სანთლების გარშემო მოიყრიან თავს, როცა ბედნიერები უბიძგებენ იუბილარს სანთლებისთვის სულის შებერვას და როცა შემდეგ, ჩამქრალ სანთლებთან ერთად მიილევა მათი ხალისიც, იგრძნობს მაყურებელი, რომ May B-ის გულის გამაწვრილებელი სევდა უბრალოებაა და სიმართლე. რომ მთელი დროის განმავლობაში, დარბაზში მჯდომი, თავად განიცდიდა უიმედობის სიმძაფრეს; თავისი შეგრძნებების და ფიქრების ანარეკლად ხედავდა თამაშს; ესწრაფვოდა მოქმედებას, როგორც პერსონაჟები ესწრაფვოდნენ საკუთარ მოქმედებათა შესაძლო მიზნებს; სურდათ მათ გამათავისუფლებელი დასასრული და თანაზიარი სევდით ისურვებს მაყურებელიც სპექტაკლის ბოლოს.

ბოლო კი არის ასეთი:

სცენაზე ერთადერთი პერსონაჟი დგას და რაღაცის მოლოდინში მზერა გაშტერებია. განათებას ნელა აკლდება სიმძლავრე, იმდენად ნელა, რომ ფიქრობ, შეუძლებელია, ოდესმე სიბნელემ გამოსახულება გააქროს. თან ხომ იცი, რომ თვალიც ეჩვევა უკუნ სიბნელეს, ხომ შეიძლება, დასასრულის შემდგომაც არჩევდე სცენაზე დარჩენილ მქრქალ კონტურებს მოთამაშისას?

რომელიღაც წამს მუსიკაც წყდება და სრული სიბნელე მოიცავს დარბაზს. ისმის ტაში და ამოისუნთქავ მძიმედ. თუმცა დარბაზის ხანგრძლივი აპლოდისმენტი ისევ აბრუნებს სინათლეს და უკანასკნელად ხედავ დასს, გახევებულს, ზანტად რომ იწყებს რხევას და კვლავ სინქრონით, May B-ის ტემპით ითრევს ტანს სცენის კიდემდე. ამ ერთიანი, მძიმე მოძრაობით ეფარება საბოლოოდ კულისებს გუნდი და ტაშიც წყდება.
და სანამ რიგებს შუა გაშეშებული დგახარ, წარმოიდგენ კედლის მიღმა მდგარ ათ მსახიობს, გაჩერებულს შემდეგ დასაწყისამდე, სიტყვებით, რომ დასრულდა.

ამოიწურა. თითქმის დამთავრდა. და უნდა მორჩეს!

მარიამ სამუშია

როგორც ახლა ჩანს, სიყმაწვილის ერთ-ერთ დღიურში თავი დიდი თავხედობითაც გამომიდია: “ყველაფერი უკვე ვიგრძენი და ვიფიქრე!”, თურმე, თხუთმეტი წლისამ. მომდევნო დღესვე უნდა მოეხერხებინა, ვფიქრობ, სამყაროს, რამდენჯერმე უარვეყავი. იმის მერეც რომ მრავლად იყო საუცხოო აზრებითა და გრძნობებით გაოცება, დანამდვილებით მახსოვს. ოღონდ მოგვიანებით ისევ მივუბრუნდი იმაზე ფიქრს, რომ ყმაწვილობის ხსენებულ კადნიერებას სიმართლის მსგავსი რამ მაინც შეიძლება, გამორეოდა. სიმართლე, კერძოდ, უნდა ყოფილიყო შემდეგნაირი:

მართალია, ემოციათა ინტენსივობაც, აღმძვრელი მიზეზებიცა და გამომხატველი ფორმებიც სხვადასხვაგვარი და ცვალებადია მუდამ, მაგრამ შესაძლოა, თავად შეგრძნებათა პალიტრა არ იყოს მაინცდამაინც დაუსაზღვრელი. შეიძლება, ყველას სათითაოდ, თანდაყოლილად გვგდევდეს ემოციათა ეგრედ წოდებული არქეტიპები, ის განცდები, რომლებზეც ყოველთვის ყვებოდა ლიტერატურა და ყოველდღე ვყვებით ჩვენც, მეგობრული დიალოგებისას. თუმცა ოცდაათ ოქტომბერს, მარჯანიშვილის თეატრში, ჩემ შემთხვევაში ასე მოხდა მოულოდნელად, რომ ეს ფიქრიც, ახლახანს ხსენებული, მგონი, უკანასკნელად უარიყო:

სპექტაკლის დასაწყისიდან მალევე, სცენაზე დაბზრიალდა აურელია ტიერი; მძიმე, მუქი ნაჭრები ტანიდან თანდათან დასძვრა; თითქოს ჯადოსნობით სახიდანაც მოსცილდა მოხუცებულის გრიმი და სცენის კიდესთან მოწყვეტით გაჩერებულს, თხელი სხეული და ფაიფურისფერი სახე ოქროს სხივებით გადაუნათდა. მსახიობის მოძრაობის ინერციით სავარძლის საზურგეს ავეკარი მეც და იმ რამდენიმე წამიანი შეყოვნებისას, სანამ აურელია, კიდესთან შემდგარი, მოქმედებას გააგრძელებდა, მოვახერხე აღმომეჩინა, რომ რაღაც იქამდე სრულიად უცხოს და წამლეკავ განცდას ვყავდი გაკავებული. მაშინვე ვეცადე, ემოციის გასაგებად როგორმე სიტყვები მომერგო უჩვეულო შეგრძნებისათვის და როცა მოვეშვი, მოვშორდი საზურგეს და აურელიამაც სცენის სიღრმისკენ გადაინაცვლა, ჩუმად გავაწყვე გონებაში სიტყვათშეთანხმება, რომ სილამაზით შეძრწუნება იყო ის, რამაც წამებით, დიდ სიჩუმეში, სუნთქვაც მყისიერად გამაწყვეტინა.

ეს განცდა, შემდგომ, „ზანზალაკების და ავგაროზის“ წარმოდგენას აღარც ერთი წამით აღარ გასცლია. მზერის არეალში არეულ მბზინვარე, თავბრუდამხვევ ვიზუალებს თან მუდამ ახლდა აზრი მშვენიერებისა და შიშის არაბუნებრივ ნაზავზე. ეს სილამაზე, მანათობელი ნივთებით, ჭრელი ნაჭრებით, კარდონის კედლებით ერთმანეთში განუწყვეტლად მიმორეული, თვალსაც კი თითქოს ტკივილით მჭრიდა, დროის კვალდაკვალ. ოღონდ ამ საზარელ აურზაურად ქცეულ სილამაზეს მაინც თან ახლდა მაგიური მიმზიდველობაც, რაც შეუძლებელს ხდიდა მზერის წამიერ მოსვენებას და დაძაბული ტანის დაცხრომას. ამ შეგრძნებებით, მეც, თვალებგაფართოებული მაყურებელი, დარწმუნებული ვიყავი მაშინ, რომ სცენაზე მდგარი აურელიას პერსონაჟიც მსგავსი მოუსვენრობით აწყდებოდა დეკორაციებს: უზარმაზარი, მომწვანო თვალებით სწვდებოდა გარშემო გაჩენილ თითოეულ ნივთს და ჯერ არგანცდილი, საუცხოო შეგრძნებების ძიებით საკუთარი ხელით აგებდა სიცოცხლის საკმარისობას. ამ მცდელობებით, ეცვლებოდა დეკორაცია დეკორაციას და ეს მუდმივი ცვალებადობა სცენაზე თავმოყრილი ნივთების გროვას თითქოს სიცოცხლის თვისებადაც ეპარებოდა. უსულო საგანთა ეს არსებობა იხვეწებოდა კლეპტომანი ქალის თვალწინვე: გაცოცხლების თვისება ხან ხალიჩებიდან სხეულებად წამომართავდა შემთხვევით ლაქებს; ხან პალტოს ხის საკიდებში კიდურებად იკლაკნებოდა; შარფიდან ხილზე ცოცდებოდა; ჩონჩხზე აისხამდა შანდლებს, საათებს და საბოლოოდ, დასრულებულ სხეულად აგებული, თავს დაესხმოდა თავის შემოქმედს.

წარმოდგენის მომაჯადოვებელი მსვლელობიდან მხოლოდ ერთხელ გამომაძევა გონების სიფხიზლემ, მაშინ, როცა არსაიდან მომაგონდა, წუთებით ადრე როგორ გადმოვკვეთე მარჯანიშვილის ქუჩა; თეატრში შემოსული მივესალმე ორ ძვირფას ნაცნობს; გავცვალეთ სიტყვა; მთავარ დარბაზში მოკლე საუბრით გადმოვინაცვლეთ და ჩვენ-ჩვენი, ჩვეულებრივი დღის მეხსიერებებით სპექტაკლის სანახავად მოვთავსდით იქვე. და მერე, როგორღაც, დადგა ეს აწმყოც, რომელშიც ერთი უფერული, ფარატინა ფარდაც კი არ გვმიჯნავდა დაუჯერებელი სინამდვილისგან და იყო აქ, ხელის გაწვდენაზე იყო ეს სიზმრებიდან დაცვენილი, ფერადი სურათი.

გიორგი ჭკადუა

იმ უამრავი ამბავში, რომელიც ადამიანს გულის სიღრმეში თაროზე აქვს შემოდებული, აუცილებლად წავაწყდებით ამბავს გაქცევაზე. ოღონდ მე იმ გაქცევის ამბავზე ვსაუბრობ, რომელიც ყოვლად სულელური და ბავშვურია, რადგან ეს ამ სამყაროდან გაქცევის ამბავია, ხოლო თუ რაციონალური ჩარჩოებიდან გაპარვა გინდა სულელურ და ბავშვურ ფიქრებს უნდა მიაკითხო. უამრავჯერ მომიპარავს სხვისი მოგონილი პორტალები, რომლებიც გაქცევაში დამეხმარებოდნენ. კარადის გამოღებისას რამდენიმე წამით მიფიქრია ნარნიაში მოხვედრაზე, ტყეში სიარულისას რომელიმე ორმოში ჩავარდნასა და უჩინარი კატის გაცნობაზე და ეს თუ არა, სხვადასხვა სადგურზე მაინც მომითვალიერებია 9^3/4 პლატფორმა. თუმცა არასდროს წარმომედგინა, რომ შეიძლებოდა უბრალოდ კართან მივსულიყავი, ძლიერად, ისტერიულად მებრახუნა მასზე, კარს იქიდან კი რაღაც ძალას ჩემი ტანსაცმელი შეეწოვა, მოეძრო ამ სამყაროსეული ჭუჭყით დამტვერილი ნაჭრები, ერთი ძლიერად დავბზრიალებულიყავი და ოქროსფრად ავფეთქებულიყავი შუა სცენაზე, იმ ტანსაცმლით, რომელიც არ ვიცოდი, რომ გამაჩნდა და იმ სურნელით, რომელსაც მხოლოდ წინა რიგებში მსხდომნი იგრძნობენ და ეს მხოლოდ და მხოლოდ ამ წინა რიგებში მსხდომთათვის იქნება რაიმე მნიშვნელობის მქონე. შემდეგ კედელი თავისი ფეხით ამოტყდებოდა სიმრთელიდან და გაიხსნებოდა გზა ჩემი ამბისკენ. ასე დაიწყო სპექტაკლი, რომელსაც არას დიდებით არ ექნება ბედნიერი დასასრული. ასე დაიწყო ამბავი ქალისა, რომელიც ნივთებით არის შეპყრობილი და კიდევ ერთი რამ უნდა გვახსოვდეს, ეს კედლისმიღმა მომხდარი ამბავია, აქ მაგიურობის გარეშე არაფერი გამოვა.

,,რომელი საათია?’’ – კითხულობს აურელია ჩაპლინი. მაყურებელი ერთი წამით სცენას წყვეტს თვალს და ერთმანეთს ,,ხომ არ მომესმა?’’ მზერით გადახედავს. არა, არ მოგვესმა. სპექტაკლში სულ რამდენიმე წინადადება არის ნათქვამი ხმამაღლა და ყოველი წინადადება არის ქართულად. ხოლო დანარჩენს სიტყვები არ სჭირდებოდა. მაყურებელმა ნახა უსიტყვო, ცეკვით, მუსიკით და განათების ცვლილებით მოყოლილი ამბავი და ყველაფერი ზედმიწევნით გაიგო. ჰო, სიტყვით შექმნილ სამყაროში მცხოვრები ადამიანისთვის ძნელი დასაჯერებელია, ჰოდა, თუ არ გჯერათ, ცოტა ხნით კიდევ მომადევნეთ თვალი. წარმოიდგინეთ, რომ გაიცანით ადამიანი, რომელმაც პირველივე დანახვისას თავზარი დაგცათ. გაიცანით. საუბარი კარგად წავიდა. მიიყვანეთ სახლში. გახვედით სასმლის მოსატანად. მობრუნებულს კი ცარიელი სავარძელი გხვდებათ. პარალელურად, წარმოიდგინეთ, რომ ასევე შეხვდით ადამიანს, რომელმაც გადაგრიათ. გაიცანით. საუბარი კარგად წავიდა. აჰყევით სახლში. ის სასმლის მოსატანად გავიდა. თქვენ თვალი მოავლეთ ოთახს და იგრძენით, რომ ამ ოთახში არსებულ ყველა ნივთს თუ არ მოიპარავთ, კანი აგძვრებათ. თქვენ გტკივათ იმიტომ, რომ თავს იკავებთ და გკტივათ იმიტომ, რომ იცით, მომავალში ინატრებთ, რომ ნეტავ, მაშინ აგძრომოდათ კანი. საბოლოოდ, ის ოთახში ბრუნდება, თქვენ კი სავარძელში ხართ ჩამალული. შემდეგ ცუდად ყოფნას მოიმიზეზებთ, სახლიდან გასვლისას რამდენიმე ნივთს გააყოლებთ ხელს, სასტუმროს კარიდან კი ისე აორთქლდებით, რომ მაყურებელსაც და თქვენს კავალერსაც ჰგონია, რომ მიწამ გიყოთ პირი. ამ ამბის შემდეგ, რა სიტყვებით შეიძლება გამოთქვას ტკივილი ადამიანმა? რატომ უნდა ეცადოს, თქვას ის, რაც სიტყვაში არ გამოითქმის, მით უმეტეს იმ ეპოქაში, რომელსაც ციტატების ეპოქას ვეძახით, სადაც უკვე ყველაფერი ნათქვამია. ეს უკვე ის სამყაროა, რომელიც სიტყვამ კი შექმნა, მაგრამ მანვე ამოწურა, ამიტომ ის კაცი, რომელსაც თვალწინ აუორთქლდა ქალი, შეყვარებული კაცი, ღვინის ბოთლთან ერთად ფლამენკოს ცეკვავს და რივერდანსის სინთეზით რიტმს ყვება. მისი ყოველი გადახრა, წელისა და კუნთების დაჭიმვა, ამასობაში კი ფეხსაცმლის ქუსლის ძლიერი დარტყმა პარკეტზე, მის ტკივილს გამოხატავს, როგორც უხმოს და როგორც ხმიანს.

მაგიურია სცენაც. ის იმ ეპიზოდში მონაწილე ადამიანისთვის იქმნება, მსახიობის სცენაზე შემოსვლის წამსვე, მყისიერად და საბოლოოდ მის ჩრდილთან ერთად იპარება ყოველი ეპიზოდის დასასრულს. ჩვენ ყოველთვის გვახსოვს, რომ ამბავს ვუყურებთ. სპექტაკლის მიმდინარეობისას მაყურებლის ადგილი სრულად მხოლოდ რამდენჯერმე ჩაბნელდა. სწორედ ამიტომ იყო, რომ მთელი სპექტაკლის გნმავლობაში დაუცველობას ვგრძობდი, რადგან ცოტათი მეც ვჩანდი. მე არ ვიყავი მხოლოდ მაყურებელი, რომელიც სიბნელეში კომფორტულად ზის და აფასებს. მე რაღაც დონეზე ვჩანდი. ვჩანდი არა მთლიანად, მაგრამ იმდენად, რომ გულში შეეღიტინა და მოდუნების საშუალება არ მოეცა. ხოლო მაშინ, როდესაც მთლიანად ჩაბნელდა მაყურებელიც, სცენაც და შუქი მხოლოდ იმ ფარდას დაემიზნა, რომელიც მთავარი გმირის სულ ბოლო მოპარული შარფის ფერი იყო, სიდამპლის ფერი იყო, ობის ფერი იყო, აი, მაშინ, როცა ამ ფერის გარდა არაფერი ჩანდა სამყაროში, მეც მინდოდა, კუნთები დამჭიმვოდა, წელი გადამეზნიქა და ფეხსაცმლის ქუსლი ენერგიულად დამერტყა, თავიდან ყოველ მესამე თვლაზე ხოლო შემდეგ უფრო ხშირად, უფრო ხშირად, უფრო ხშირად, ისტერიამდე.

ჩვენ ვუყურებდით ადამიანს, რომელიც, პირდაპირი მნიშვნელობით, ხელიდან უსხლტებოდა სხვა პერსონაჟებს. ერთ წამს ხელით ეხებოდი, მეორე წამს კი სიცარიელე გეპყრა მუჭში. მისი ნივთებთან კომუნიკაცია იმდენად შორს წავიდა, რომ მას შეეძლო ნახატებში შეჭრილიყო და ბრძოლის სცენაში მიეღო მონაწილეობა. ის რამდენჯერმე გადაიქცა ცხოველად და მეტიც, თოკზე ჩამოკიდებული, ჰაერიდან სრულიად გაქრა კიდეც. ჩვენ ვნახეთ ამბავი თხევადი ადამიანისა, რომელსაც ყველანაირი ფორმის მიღება შეუძლია. ჩვენ ვნახეთ სამყარო, რომელიც მხოლოდ კონკრეტული ადამიანისთვის იღებს ფორმას, მაგრამ რა უნდა ვქნათ თუ ამგვარი სამყაროს მოწყობის მიზეზი თხევადი და მოუხელთებელი ადამიანია, როგორ უნდა ვიმოქმედოთ გარემოში, რომელიც არამყარი, მკრთომი და მყისიერადაც კი დაუფიქსირებელი მიზეზით იცვლება. არ ვიცი. მხოლოდ ის ვიცი, რომ საბოლოოდ ის ისევ კედლიდან გამოვიდა, თავის ძონძებში შეძვრა და ასე დასრულდა ამბავი, როგორც ღამის სიზმარი, ანუ ჩემი.

ია ლოდია

სიზმარეული ფაბულა, რომელიც სინამდვილის კანონებს პრინციპულად არ ემორჩილება, არ ყვება ამბავს პერვერსიულ კლეპტომან ქალზე, რომელიც ყოველი შესაძლებლობისას მავნებლობს, ეს უბრალოდ მოცემულობაა, რომლის ჩრდილქვეშაც იძენსს სპექტაკლი საზრისს. მთავარი პერსონაჟი ცალკეული ადამიანის აღგზნებულ შფოთვას ირეკალვს, რომელიც გამუდმებულ მოუსვნერობას შეუპყრია საკუთარი თავის პოვნის იმედით – ერთი სიუჟეტიდან მეორეში უეცარი, მკვირცხლი გადასვლაც შეიძლება ასე ინტერპრეტირდეს. ეპიზოდების ამ დახუნძლულ მწკრივზე კრთომაც (ხშირად ვერ ვხვდებით, სცენის რომელი წერტილიდან უნდა ველოდოთ ქალის უეცარ გამოჩენას) ისეთივე ეფემერულია, როგორიც ის, რის მოხელთებასაც პერსონაჟი მთელი სპექტაკლის განმავლობაში ცდილობს. თითოეული მოპარული ნივთი ადამიანის არსებასა და [მისივე]
არსებობის ძაფს შორის ყულფის გაბმის მცდელობაა. ფაქტობრივად, სპექტაკლი
ეგზისტენციალურად არამდგრადი ქალის ინტროსპექციაა, ნებისმიერი საგანი, რომელიც, წესით, საკუთარი თავის ჩაბღაუჭებაში უნდა ეხმარებოდეს, თავად ხდება მოქმედი პირი და იმორჩიელბს მას. მთავარი გმირის მაცდური მოუხელთებლობა, ფემინურობის კლასიკური გაგებით, სასოწარკვეთის ალმურნარევ ეფექტს ქმნის, რომელიც დაყუჩების, ამოსუნთქვის იმედს სპობს და, ამავდროულად, მას [პერსონაჟს] გაცილებით მიმზიდველს ხდის. რეალობის ფრაგმენტულ აღწერასთან ერთად ჩნდება სცენა, რომელიც არსებული დროისა და სივრცის პარალელურად, ქალის ცნობიერში ინაცვლებს („დიალოგი“ აურელია ტიერსა და სამ მარიონეტს შორის) – ეს შინაგანი ბრძოლის ყველაზე ცხადი გამოვლინებაა, რომელიც ზემოაღნიშნულ პროცესებში იმთავითვეა ჩაწერილი.
სპექტაკლის მსვლელობისას დარბაზში დაგუბებული დაძაბულობა მხოლოდ და
მხოლოდ მაშინ ხდება უძლური, როდესაც დაღლილი, დაუძლურებული ქალის მოქნილი სხეული მზადაა მორჩილებისთვის და ცეკვავს – მოყირჭების ამ მყიფე წუთებში ეს ერთადერთი შესაძლებლობა დაეხსნას იმ შინაგან ბორგვას, რომელიც სამყაროში საკუთარი თავის დამტკიცებას ავალდებულებს.

Murdered by the sky

“Murdered by the sky / Among the forms that move towards the snake / and the forms searching for crystal / I will let my hair grow.”
The voices of Morente and Lagartija Nick merge in order to begin the show. They use the immortal words of Lorca. The movement of Rocío Molina joins. A perishable dance as the bodies that surround men.
Morente, Lorca, Molina… They have been used as descriptors of Andalusian culture when they actually break with the Unitarian view of art, which has been essential to nationalism aspirations. Three creators that look for new forms through what we know as contemporary. A trinity that assume the risk of dying while trying. Those are only the first seconds of “Caída del Cielo”. Tickets are sold out. The ones who have been fast enough will have the opportunity to witness the birth of the new flamenco. A movement that is born and dies constantly.

Jorge Esda is a cultural manager and researcher from the Canary Islands. He is currently based in Tbilisi with a mobility project selected and granted by i-Portunus.

I’ve always thought there is something wonderfully serendipitous and coincidental about Georgia and Georgian people. Most of the foreigners I know who love Georgia have come to it in a sort of accidental or funny way. And once you’re here, there always seem to be lucky coincidences that lead to new and wonderful experiences. It’s easy to feel that this place is synchronised in a special sort of way.

That’s why Crossroads to Synchronicity, Carolyn Carlson’s choreographic creation for six dancers, will find the perfect home at the Gift Festival in Tbilisi this year. The piece, inspired by Carl Jung’s theory of synchronicity, lays bare the vital aspirations that inspire us and explores these strange coincidences that resonate in us with such intensity. Upon video images directed by the choreographer, the 6 dancers plunge into deep waters of danger, rebellion, love, loss, regrets and madness. A journey into today’s and yesterday’s America at the crossroads of singular and universal memories.

Carlson will also receive the GIFT Festival Award for Perfection in Arts. She has created over 100 pieces, a large number of which are landmarks in the history of dance, including Density 21.5, The Year of the Horse, Blue Lady, Steppe, Maa, Signes, Writings on Water and Inanna. In 2006, her work was rewarded with the first ever Golden Lion given to a choreographer by the Venice Biennale.

Since I first came to Georgia two years ago, I’ve started to see synchronicity back home and in other parts of the world; in fact in all areas of my life. So perhaps Jung and Carlson are right, and synchronicity is universal – but it took Georgia to open my eyes to it.

Crossroads to Synchronicity will play at the Rustaveli State Theatre on 15th and 16th November. Tickets available here.

დავით ბუხრიკიძე ახალი ამბები / კულტურა18 სექტემბერი, 2019 16:10

დიდი ხნის წინ, 1981 წელს, ჯერ კიდევ უცნობმა, მაგრამ ბანიოლეს პრესტიჟულ ფესტივალზე გამარჯვებულმა ფრანგმა მოცეკვავემ და ქორეოგრაფმა, მაგი მარენმა სემუელ ბეკეტს მისწერა, რომ მისი ნაწარმოებების მიხედვით სპექტაკლის დადგმა სურდა. ცხადია, მაშინ ვერავინ წარმოიდგენდა, რომ დიდი ირლანდიელი მწერლისა და დრამატურგის ინსპირაციით შექმნილი ოპუსი May B ყველა კონტინენტს შემოივლიდა და ათას ოთხასამდე წარმოდგენას (!) გაუძლებდა. და აი, 38 წლის შემდეგ, 2019 წელს, მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალი „საჩუქარი“ ოქტომბერში,  თბილისში სწორედ ფრანგი ქორეოგრაფის ამ საკულტო წარმოდგენით იხსნება.

May B მართლაც უნიკალური მოვლენაა თანამედროვე ქორეოგრაფიის ისტორიაში და შეიძლება თავისი გავლენითა, მასშტაბითა თუ მნიშვნელობით მორის ბეჟარის „ბოლეროს“, მათს ეკის „ჟიზელს“, ან პინა ბაუშის „კაფე მიულერს“ შევადაროთ. სხვათა შორის, მაგი მარენი თავის დროზე სწორედ ბეჟარის სტუდიაში სწავლობდა. ეს არის ქორეოპუსი, რომლის საზღვრები დროის მიღმაა და რომელიც ცხადად წარმოაჩენს სხეულის შესაძლებლობებს და ადამიანის არსებობის, მისი ეგზისტენციის იდუმალებას. ამდენად, მაგი მარენის სპექტაკლი ამდენი ხნის შემდეგაც გადაუჭარბებლად შეიძლება ითქვას, რომ ისტორიული მნიშვნელობისაა.

დაახლოებით თხუთმეტი წლის წინ, ლიონის ცეკვის ბიენალეზე პირველად ვიხილე ვიდეო ფრაგმენტებით უკვე ათვისებული და კრიტიკოსების მიერ მრავალგზის შეფასებულ-აწონილი ეს ლეგენდარული წარმოდგენა. თუმცა ლაივში ნანახმა მაინც ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. May B წლების შემდეგაც აღიქმება როგორც ეპიკური პოემა სხეულების დეფორმაციის, სიმძიმის, უწონობის, სასოწარკვეთის, სიშლეგის, სისასტიკის, გამოუვალობის, აღმაფრენის, პოეტურობის და კიდევ  სხვა უსასრულო მოდულაციების შესახებ. ის გვიზიარებს და გვაზიარებს ცეკვის ყველაზე დიდ საიდუმლოს – ჩვენი არსებობის იდუმალება სხეულითა და მოძრაობით წარმოაჩინოს.

სპექტაკლში ათი-თორმეტი პერსონაჟია, კონკრეტული ასაკის, ბიოგრაფიისა და ისტორიების გარეშე. მათი დეფორმირებული სხეულები და ჟესტები კარგად მიუთითებენ მათსავე შერყეულ სოციალურ თუ ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაზე. გრძელი, თეთრი, თითქოს კირში ამოგანგლული კოსტიუმები და ასევე თეთრი თიხით შენიღბული სახეები დროთა განმავლობაში იშლება, იღვენთება და სცენას თეთრ მტვრად ედება. ისინი ხან აღმართს მიუყვებიან, ხან პლატოს გასწვრივ მოგზაურობენ… შემდეგ მოულოდნელად ჩერდებიან და უსასრულობად ქცეულ სივრცეს საგანგებოდ აშტერდებიან.

მკვეთრი, თითქმის დაუზოგავი და უხეში მოძრაობების გამო დროთა განმავლობაში მოცეკვავეთა თეთრ სახეებზე ოფლი თავის კვალს ტოვებს და მათ მკვდრისფერი ედებათ! თუმცა სინამდვილეში ეს სიცოცხლის და ბრძოლის უნარიანობის ნიშანია. მათი თითოეული ნაბიჯი, ერთი შეხედვით უაზრო სრბოლა, სინამდვილეში უსასრულობისკენ სავალი გზაა, სადაც საეჭვოა „ბედნიერი დღეები“ დადგეს, ან „გოდოს მოლოდინით“ გატანჯულებმა დღეები მონდომებულად ან მიზანდასახულად დაითვალონ. ამ მოუხელთებელი, მაგრამ დაღლილი სხეულებისთვის თავისუფალი სივრცე თანდათან შეიზღუდება და ბოლოს მათ საკუთარ საზღვრებში გამოკეტილებს დავინახავთ და შევაფასებთ.

თითქმის ორმოცი წლის განმავლობაში სპექტაკლში May B ოთხმოცამდე მოცეკვავე შეიცვალა და ჩვენს მაყურებელს ალბათ, უკვე მეოთხე თაობის მოცეკვავეთა ნახვა მოუწევს რუსთაველის თეატრის სცენაზე. თუმცა, დარწმუნებული ვარ ის მიმზიდველობა და კოდი, რაც მაგი მარენის საოცარ ქორეოგრაფიაში დევს, ანუ მაგი მარენის მაგია მაინც საგრძნობი და ხელშესახები იქნება. ასე რომ, ბედნიერ საათებს გისურვებთ ამ ერთი შეხედვით ძალიან დაგვიანებულ, მაგრამ საოცარ ქორეომოგზაურობაში.